Niefortunne lądowanie, nierówna nawierzchnia lub szybka zmiana kierunku mogą wystarczyć, by skręcić kostkę. Obrzęk i ból zwykle są łatwe do zauważenia. Mniej oczywiste jest to, że po ich ustąpieniu staw nie zawsze odzyskuje pełną sprawność.
Co dzieje się podczas skręcenia?
Skręcenie to uszkodzenie więzadeł i innych struktur stabilizujących staw w wyniku ruchu przekraczającego ich możliwości. Najczęściej uraz dotyczy więzadeł po zewnętrznej stronie kostki. Uszkodzenie może mieć różne nasilenie, od niewielkiego rozciągnięcia do zerwania, a nawet złamania awulsyjnego. [1]
Podobny obraz mogą dawać złamanie, uraz więzozrostu lub uszkodzenie ścięgna. Dlatego samo określenie „skręciłem kostkę” nie zastępuje badania.
Co zrobić na początku?
Przerwij aktywność i oceń możliwość obciążenia nogi. Deformacja, silna bolesność kości, niemożność wykonania kilku kroków lub zaburzenia czucia wymagają konsultacji i mogą być wskazaniem do RTG. Nie próbuj rozchodzić urazu na siłę.
W niepowikłanym skręceniu stosuje się ochronę, odpowiednie wsparcie stawu i stopniowe obciążanie. Przy cięższym urazie może być potrzebne krótkie unieruchomienie, a następnie leczenie funkcjonalne. Dobór ortezy i zakresu chodzenia zależy od badania. [2]
Jak przebiega leczenie?
Początkowo pracuje się nad bólem, obrzękiem i chodem. Następnie odzyskuje się zakres ruchu, siłę i kontrolę stawu. Długość rehabilitacji zależy od uszkodzonych struktur i wymagań pacjenta. Możliwość chodzenia po mieszkaniu nie jest równoznaczna z gotowością do meczu.
Chłodzenie może być stosowane jako środek łagodzący objawy, lecz nie zastępuje leczenia i nie ma mocnego potwierdzenia, że samo przyspiesza powrót sprawności. [3]
Dlaczego fizjoterapia ma znaczenie?
Po urazie mogą utrzymywać się ograniczenia ruchu, osłabienie i gorsza kontrola równowagi. Rehabilitacja obejmuje ćwiczenia stawu, mięśni łydki i stopy, stanie na jednej nodze oraz stopniowo trudniejsze zadania. Przygotowuje też do biegu, skoków i zmian kierunku. To istotne szczególnie przy poczuciu „uciekania” kostki. [1]
Przy powrocie do sportu przydatne są obszary oceny PAASS: ból, sprawność stawu, pewność pacjenta, kontrola czuciowo-ruchowa oraz wykonanie zadań sportowych. Sam upływ czasu nie wystarcza. [4]
Kiedy wrócić do specjalisty?
Jeśli staw nadal jest niestabilny, ból się nasila lub poprawa nie przebiega zgodnie z oczekiwaniem, trzeba ponownie sprawdzić rozpoznanie. Prawidłowo przeprowadzona rehabilitacja powinna kończyć się odzyskaniem potrzebnej funkcji, a nie wyłącznie zmniejszeniem obrzęku.
Źródła naukowe
[1] Ankle Stability and Movement Coordination Impairments: Lateral Ankle Ligament Sprains Revision 2021. PubMed PMID 33789434
[2] Management and treatment of ankle sprain according to clinical practice guidelines: A PRISMA systematic review. PubMed PMID 36281183
[3] Effectiveness of cryotherapy on pain intensity, swelling, range of motion, function and recurrence in acute ankle sprain: A systematic review of randomized controlled trials. PubMed PMID 33813154
[4] Return to sport decisions after an acute lateral ankle sprain injury: introducing the PAASS framework-an international multidisciplinary consensus. PubMed PMID 34158354
Materiał ma charakter edukacyjny. Rozpoznanie i leczenie wymagają oceny indywidualnej, zwłaszcza po urazie lub przy nowych objawach neurologicznych.