Regularny sport przynosi wiele korzyści, ale każda dyscyplina stawia przed ciałem inne wymagania. W jednych dominują skoki i lądowania, w innych kontakt z przeciwnikiem albo tysiące podobnych ruchów. Znajomość typowych problemów pomaga wcześniej reagować na objawy i rozsądniej przygotować trening.
Uraz nagły i problem przeciążeniowy
Uraz nagły powstaje podczas konkretnego zdarzenia, np. skręcenia kostki lub zderzenia. Problem przeciążeniowy rozwija się stopniowo, gdy powtarzane obciążenie przekracza aktualną tolerancję tkanek. Może objawiać się bólem ścięgna, kości lub stawu.
„Najczęstsze” nie oznacza tego samego we wszystkich badaniach. Wyniki zależą od wieku, płci, poziomu sportowego oraz tego, czy rejestrowano każdą dolegliwość, czy tylko urazy powodujące przerwę. Poniższe zestawienie pokazuje typowe wzorce, a nie ścisły ranking dla każdej osoby.
Jakie problemy pojawiają się w poszczególnych dyscyplinach
| Dyscyplina | Typowe urazy i przeciążenia |
|---|---|
| Tenis ziemny | Urazy kończyn dolnych, m.in. kostki i mięśni; przeciążenia łokcia i barku. Mimo popularnej nazwy „łokieć tenisisty” urazy nie ograniczają się do ręki. [1] |
| Padel | Problemy łokcia oraz urazy kończyn dolnych przy zwrotach i przyspieszaniu. Badania są jeszcze ograniczone i niejednolite. [2] |
| Piłka nożna | Urazy mięśni kończyn dolnych, szczególnie uda, oraz uszkodzenia stawu skokowego i kolana. [3] |
| Koszykówka | Skręcenia kostki i urazy kolana; powtarzane skoki mogą także wiązać się z bólem więzadła rzepki. [4] |
| Sporty walki | W dyscyplinach z uderzeniami zadarzją się urazy głowy i twarzy, w chwytanych urazy stawów. Profil zależy od reguł i rodzaju walki; nie ma jednego rankingu dla wszystkich. [5] |
| Football amerykański | Urazy kolana, kostki i barku oraz wstrząśnienia mózgu związane z kontaktem. [6] |
| Rugby | Urazy mięśni i stawów, w tym barku i kolana, oraz wstrząśnienia mózgu. Istotną rolę odgrywają sytuacje kontaktowe. [7, 8] |
| Bieganie długodystansowe | Ból rzepkowo-udowy, przeciążenia Achillesa, MTSS i ITBS. Lokalizacja problemu zależy także od charakterystyki badanej grupy. [9, 10] |
| Sprinty | Urazy mięśni tylnej części uda są ważnym i nawracającym problemem, zwłaszcza przy dużych prędkościach. [11] |
| Kajakarstwo klasyczne | Problemy barku i dolnej części pleców. Badania sportów wodnych obejmują różne odmiany kajakarstwa, dlatego wyników nie należy bezpośrednio przenosić na każdą konkurencję. [12] |
| Wioślarstwo | Dolegliwości dolnej części pleców, urazy przeciążeniowe żeber oraz problemy biodra i pachwiny. [13] |
Jak przebiega leczenie?
Najpierw ustala się rozpoznanie. Skręcenie, uszkodzenie mięśnia i uraz przeciążeniowy kości wymagają różnych ograniczeń. Leczenie może obejmować ochronę urazu, zmianę treningu, rehabilitację, a czasem zabieg. Kontynuowanie sportu mimo narastającego bólu nie jest uniwersalnym sposobem na adaptację.
Przy podejrzeniu wstrząśnienia mózgu zawodnika należy wycofać z gry i skierować do oceny medycznej. Powrót tego samego dnia nie jest bezpiecznym sposobem sprawdzania, „czy już przeszło”.
Dlaczego fizjoterapia jest ważna?
Rehabilitacja ma przygotować do realnych wymagań dyscypliny. Koszykarz potrzebuje tolerancji skoków i lądowań, sprinter dużej prędkości, a kajakarz powtarzalnej pracy obręczy barkowej i tułowia. Powrót powinien obejmować narastające obciążenia charakterystyczne dla sportu. [14]
Przy urazach mięśni tylnej części uda znaczenie ma sprawdzenie gotowości do sprintu. Sam brak bólu przy chodzeniu nie wystarcza, zwłaszcza że nawroty są częste. [15]
Jak ograniczać ryzyko?
Warto planować obciążenia, regularnie ćwiczyć siłę i stopniowo wracać po przerwach. Fizjoterapeuta może pomóc dobrać przygotowanie do konkretnego sportu i monitorować objawy. Żaden program nie daje jednak gwarancji uniknięcia wszystkich kontuzji.
Źródła naukowe
[1] Tennis injuries: occurrence, aetiology, and prevention. PubMed PMID 16632572
[2] Incidence, prevalence and nature of injuries in padel: a systematic review. PubMed PMID 37337550
[3] Epidemiology of injuries in professional football: a systematic review and meta-analysis. PubMed PMID 31171515
[4] Epidemiology of sports injuries in basketball: integrative systematic review. PubMed PMID 30687514
[5] A systematic review of prospective epidemiological research into injury and illness in Olympic combat sport. PubMed PMID 28954799
[6] Descriptive epidemiology of collegiate men’s football injuries: National Collegiate Athletic Association Injury Surveillance System, 1988-1989 through 2003-2004. PubMed PMID 17710170
[7] Injuries in Elite Men’s Rugby Union: An Updated (2012-2020) Meta-Analysis of 11,620 Match and Training Injuries. PubMed PMID 34854059
[8] Comparison of Injuries in American Collegiate Football and Club Rugby: A Prospective Cohort Study. PubMed PMID 26786902
[9] What are the main running-related musculoskeletal injuries? A Systematic Review. PubMed PMID 22827721
[10] A systematic review of running-related musculoskeletal injuries in runners. PubMed PMID 33862272
[11] Hamstring muscle injuries in athletics. PubMed PMID 36896679
[12] Musculoskeletal Injury in Paddle Sport Athletes. PubMed PMID 29781908
[13] Update on injury epidemiology in rowing: our experience with female NCAA Division I athletes and a systematic review of the literature. PubMed PMID 34000208
[14] Comprehensive Rehabilitation of the Athlete: A Specific and Purposeful Approach. PubMed PMID 34730117
[15] Rehabilitation and return to sport after hamstring strain injury. PubMed PMID 30356646
Materiał ma charakter edukacyjny. Rozpoznanie i leczenie wymagają oceny indywidualnej, zwłaszcza po urazie lub przy nowych objawach neurologicznych.