Żuchwa klika przy ziewaniu, rano bolą mięśnie twarzy, a partner słyszy nocne zgrzytanie zębami. Czasem pojawiają się również szumy uszne lub zawroty głowy. Te objawy mogą współistnieć, ale nie powinno się automatycznie przypisywać ich jednej przyczynie.
Co dzieje się w stawie skroniowo żuchwowym?
Stawy skroniowo-żuchwowe łączą żuchwę z czaszką. W ich pracy uczestniczą krążki stawowe i mięśnie żucia. Zaburzenia tego układu, określane jako TMD, mogą powodować ból, ograniczenie otwierania ust, blokowanie i dźwięki w stawie. Sam bezbolesny trzask nie zawsze wymaga leczenia. [1]
Warto odróżnić kliknięcie od szumu usznego: kliknięcie powstaje podczas ruchu żuchwy, a szum jest wrażeniem słyszenia dźwięku bez odpowiadającego mu źródła zewnętrznego.
Czym jest bruksizm?
Bruksizm obejmuje aktywność mięśni żucia podczas snu lub czuwania. Może wiązać się z zaciskaniem, zgrzytaniem lub napinaniem żuchwy. Nie każdy epizod jest chorobą, ale nadmierna aktywność może u niektórych osób współistnieć z bólem albo uszkodzeniami zębów. Nie rozpoznaje się jej wyłącznie na podstawie starcia zębów. [2, 3]
Bruksizm nie musi mieć jednej przyczyny. Ocena może uwzględniać nawyki w ciągu dnia, sen, stosowane leki i inne problemy zdrowotne.
Czy żuchwa może mieć związek z szumami i równowagą?
TMD i szumy uszne mogą współwystępować. U wybranych pacjentów terapia układu żucia zmniejsza nasilenie szumów, ale badania są nieliczne i nie dają podstaw do obiecywania efektu każdemu. [4]
Zawroty głowy i zaburzenia równowagi wymagają osobnej oceny. W przeglądzie terapii objawów usznych nie znaleziono badań z randomizacją dotyczących leczenia zawrotów głowy czy zaburzeń równowagi za pomocą terapii TMD. Nie można więc przedstawiać fizjoterapii żuchwy jako sprawdzonego leczenia tych objawów. [5]
Jak wygląda leczenie i fizjoterapia?
Przy bolesnych TMD stosuje się edukację, ćwiczenia żuchwy, dobrane techniki manualne i pracę nad nawykami. W przewlekłym bólu korzyści może przynosić również terapia poznawczo-behawioralna. Fizjoterapeuta pomaga odzyskać swobodne otwieranie ust i zmniejszyć ograniczenia przy jedzeniu czy mówieniu. [6]
Dentysta ocenia zęby i ewentualną potrzebę ich ochrony. Szyna może mieć określone wskazania, ale nie jest automatycznym rozwiązaniem każdego bólu twarzy ani gwarancją zatrzymania bruksizmu.
Kiedy potrzebna jest szybka konsultacja?
Nagłe pogorszenie słuchu, nowy pulsujący szum lub silne zawroty wymagają oceny lekarskiej. Trudność z oddychaniem, narastający obrzęk twarzy albo zablokowanie żuchwy po urazie również wymagają pilnej pomocy.
Źródła naukowe
[1] Temporomandibular Disorders: Rapid Evidence Review. PubMed PMID 36689971
[2] International consensus on the assessment of bruxism: Report of a work in progress. PubMed PMID 29926505
[3] Updating the Bruxism Definitions: Report of an International Consensus Meeting. PubMed PMID 40312776
[4] Effectiveness of Physical Therapy Interventions for Temporomandibular Disorders Associated with Tinnitus: A Systematic Review. PubMed PMID 37445364
[5] Efficacy of rehabilitative therapies on otologic symptoms in patients with temporomandibular disorders: A systematic review of randomised controlled trials. PubMed PMID 38685701
[6] Management of chronic pain associated with temporomandibular disorders: a clinical practice guideline. PubMed PMID 38101929
Materiał ma charakter edukacyjny. Rozpoznanie i leczenie wymagają oceny indywidualnej, zwłaszcza po urazie lub przy nowych objawach neurologicznych.